Η ελιά είναι άρρηκτα
συνδεδεμένη και με τη μυθολογία. Αποτελεί
σύμβολο ειρήνης, σοφίας και νίκης γι'αυτό
και στην αρχαιότητα οι νικητές των
Ολυμπιακών αγώνων στεφανώνονταν με
κλάδο ελιάς (κότινος). Άλλοι μύθοι που
σχετίζονται με την ελιά είναι αυτός της Αθηνάς
ως δωρήτριας τη ελιάς, του Αρισταίου, ο
οποίος είναι προστάτης των ελαιοκαλλιεργητών, των Οινοτρόπων, Ελαΐς, Σπερμώ και Οινώ, της
ιερής ελιάς του Απόλλωνα στη Δήλο, της ελιάς
που φύτρωσε από ττο ρόπαλο του Ηρακλή
κ.α.
Η Αθηνά ως δωρήτρια της ελιάς
Ο μύθος αναφέρεται
στον αγώνα της Αθηνάς και του Ποσειδώνα
για την προστασία και την ονομασία της
Αθήνας. Βασιλιάς της Αθήνας τότε ήταν
ο Κέκροπας. Οι αντίπαλοι ανέβηκαν πάνω
στο βράχο της Ακρόπολης. Πρώτος ήρθε ο
Ποσειδώνας, στη μέση του βράχου και με
την τρίαινα του έδωσε ένα δυνατό χτύπημα
στο έδαφος. Αμέσως ξεπήδησε ένα κύμα
αλμυρού νερού που σχημάτισε μια μικρή
λίμνη που την ονόμασαν "Ερεχθηίδα"
θάλασσα. Έπειτα ήρθε η σειρά της Αθηνάς
η οποία φύτεψε μια ελιά πάνω στο βράχο,
που ξεπετάχτηκε γεμάτη καρπό. Το δέντρο
αυτό σωζόταν για πολλά χρόνια αργότερα.
Μετά από το δώρα της Αθηνάς ο Δίας κήρυξε
το τέλος του αγώνα και είπε στους άλλους
θεούς να κρίνουν σε ποιον από τους δυο
θεούς να δοθεί η πόλη. Συγχρόνως ζήτησαν
τη μαρτυρία και τη γνώμη του Κέκροπα.
Αυτός από το βράχο ψηλά έριξε μια ματιά
γύρω, αλλά όπου και να κοίταζε, τα μάτια
του αντίκριζαν τις θάλασσες που από
παντού έζωναν τη χώρα. Το δέντρο όμως
που είχε δωρήσει η Αθηνά ήταν το πρώτο
που φύτρωσε σε όλη τη χώρα. Γι αυτό ο
Κέκροπας θεώρησε πως το δώρο της Αθηνάς
ήταν πιο χρήσιμο και έτσι της δόθηκε η
κυριαρχία της πόλης.
Αρισταίος,
προστάτης των ελαιοκαλλιεργητών
Ο Αρισταίος
ήταν γιος του Απόλλωνα και της Κυρήνης.
Γεννήθηκε στην Λιβύη και ήταν χαρισματικό
παιδί. Οι Μούσες του δίδαξαν τη μαντική
και την ιατρική τέχνη. Οι Νύμφες πάλι,
του έμαθαν πώς να καλλιεργεί τα αμπέλια
και τις ελιές, πώς να φροντίζει τα
μελίσσια πώς να κάνει το γάλα τυρί, πώς
να μπολιάζει τις αγριελιές για να δίνουν
καρπό, να αλέθει τον καρπό του ελαιόδεντρου
και να παίρνει το πολύτιμο αλλά άγνωστο
ως τότε ελαιόλαδο. Ο Πλίνιος αναφέρει
ότι πρώτος ο Αρισταίος ανακάλυψε το
ελαιοπιεστήριο. Ο Αρισταίος δεν κράτησε
αυτά τα μυστικά για τον εαυτό του αλλά
με τη σειρά του δίδαξε τις τέχνες αυτές
στους ανθρώπους. Στη Σικελία όπου βρήκε
εξαιρετικά γόνιμη γη για να καλλιεργήσει
τις ελιές, τιμήθηκε ως γεωργική θεότητα
και προστάτης των ελαιοκαλλιεργητών.
Η Ελαϊς, η
Σπερμώ και η Οινώ ήταν κόρες του Άνιου.
Όταν οι απόγονοι του Μίνωα πήγαν να
διοικήσουν διάφορα νησιά ή και περιοχές
του αιγιακού χώρου, ο Άνιος πήγε στο
ιερό νησί τη Δήλο. Παντρεύτηκε τη Δωρίππη
και απέκτησε τρεις κόρες που τις είπαν
Οινοτρόπους ή Οινοφόρους. Σ` αυτές ο
παππούς τους ο Διόνυσος έδωσε ένα
μοναδικό χάρισμα:"ποιείν εκ γης
έλαιον, σίτον και οίνον". Οι Οινοτρόποι
παρείχαν άφθονους καρπούς και τροφές
σ` όσους έφταναν για χρησμό στο μαντείο
της Δήλου. Ο μύθος μας λέει ότι οι Αχαιοί
όταν άρχισαν την εκστρατεία τους εναντίον
της Τροίας, πέρασαν από τη Δήλο. Ο Άνιος
που ήξερε να προλέγει το μέλλον, τους
είπε ότι ο πόλεμος που σκόπευαν να
ξεκινήσουν θα κρατούσε δέκα χρόνια. Για
να μην ταλαιπωρούνται λοιπόν τους
πρότεινε να μείνουν εννιά χρόνια κοντά
του και τον δέκατο να πολεμίσουν με τους
Τρώες μια και τότε θα έπεφτε η Τροία. Κι
όσο για τη διατροφή τους δεν θα υπήρχε
πρόβλημα. Θα την ανελάμβαναν οι τρεις
κόρες του. Η Σπερμώ θα πρόσφερε άφθονους
καρπούς (δημητριακά), η Ελαϊς όσο λάδι
θα ήθελαν και η Οινώ θα τους τροφοδοτούσε
με κρασί.
Η
ιερή ελιά του Απόλλωνα στη Δήλο
Ο
μύθος που συσχετίζει την ελιά με την
γέννηση του θεού Απόλλωνα στη Δήλο και
αιτιολογεί την λατρεία του
ελαιόδεντρου
της Δήλου, ως ιερού δέντρου.
Ο μύθος αναφέρει ότι
κατά την ώρα της γέννησης του Απόλλωνα,
η μητέρα του Λητώ στηρίχτηκε σε μια
ελιά. Τη στιγμή που γεννήθηκε ο θεός του
φωτός τα φύλλα της ελιάς έγιναν χρυσά
"χρύσειον δ' εκόμησε γεννέθλιον έρνος
ελαίης".
Η
ελιά που φύτρωσε από το ρόπαλο του Ηρακλή
